Συμπληρώματα διατροφής και πρόληψη νόσων: Μία παγκόσμια επισκόπηση

Εισαγωγικά για τα συμπληρώματα διατροφής:

Η διατροφή είναι ένας από τους κυριότερους παράγοντες για τη διατήρηση της υγείας και πρόληψη των ασθενειών. Βασική παράμετρος φυσικά για μία ισορροπημένη διατροφή είναι η πρόσληψη όλων των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών. 

Στο πλαίσιο της κάλυψης των διατροφικών αναγκών, στην αγορά απαντώνται συμπληρώματα διατροφής σε διάφορες μορφές,  με αυτόν ακριβώς το σκοπό. Περιλαμβάνουν μία ποικιλία σκευασμάτων με βιταμίνες, μέταλλα, αμινοξέα, λιπαρά οξέα, βότανα και άλλα διατροφικά στοιχεία. Ωστόσο, η χρήση τους είναι αμφιλεγόμενη σε περίπτωση διατροφικής επάρκειας. Η υπερβολική δόση κάποιων συστατικών, όχι μόνο δεν είναι απαραίτητη για την υγεία, αλλά μπορεί να προκαλέσει και βλάβες. 

Τα συμπληρώματα διατροφής και η επίδρασή τους στον οργανισμό βρίσκονται υπό μελέτη τα τελευταία χρόνια, σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό που ενδιαφέρει κυρίως τους επιστήμονες του τομέα υγείας είναι να εξεταστεί η πιθανή συσχέτιση της χρήσης τους με βελτίωση της υγείας και πρόληψη των νοσημάτων.

Νοσήματα και συμπληρώματα διατροφής:

1. Καρκίνος:

Υπάρχουν θεωρίες που προτείνουν ότι τα ιδανικά επίπεδα μικροθρεπτικών στοιχείων στον οργανισμό μπορούν να αποτελέσουν πρόληψη για κάποιες μορφές καρκίνου. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι σχεδόν ακατόρθωτο να επιβεβαιωθεί και να επιτευχθεί μακροπρόθεσμα, ειδικά εφόσον ο καρκίνος μπορεί να αναπτυχθεί σε βάθος πολλών χρόνων. Από την άλλη, κάποια άλλα διατροφικά στοιχεία σε υπερβολικές ποσότητες μπορεί να έχουν τα αντίθετα αποτελέσματα.

Έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες κλινικές μελέτες που προσπαθούν να συσχετίσουν μορφές καρκίνου (προστάτη, μαστού, πνεύμονα, παχέος εντέρου) και επιδράσεις διάφορων συμπληρωμάτων διατροφής. Η συνήθης απάντηση είναι ότι τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι ικανά ούτε να μειώσουν τα συμβάντα, ούτε να βελτιώσουν την κατάσταση. Ωστόσο, κάποια πορίσματα ξεχωρίζουν:

  • Τα συμπληρώματα σεληνίου σε άνδρες με έλλειψη είναι πιθανό να ελαττώσουν τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. 
  • Η συμπλήρωση με φολικό οξύ μπορεί να περιορίσει τη θνησιμότητα ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου, χωρίς να έχει όμως προληπτική ή ανασταλτική δράση. 
  • Τα συμπληρώματα β-καροτενίου σε καπνιστές μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα.

2. Καρδιαγγειακά νοσήματα:

Έχει επιβεβαιωθεί ότι η υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και πολυακόρεστα λιπαρά, μπορεί να ωφελήσει την καρδιαγγειακή υγεία. Το γεγονός αυτό γεννά το ερώτημα αν συγκεκριμένες βιταμίνες αυτών των τροφών είναι υπεύθυνες για αυτές τις επιδράσεις. Βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες που εξετάζουν διάφορα συμπληρώματα διατροφής και άλλες έχουν εξάγει κάποια συμπεράσματα: 

  • Η συμπλήρωση βιταμίνης Ε μπορεί να έχει θετική επίδραση στα ισχαιμικά και αρνητική στα αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια. Παρόλα αυτά, τα συμπληρώματα βιταμίνης Ε και β-καροτενίου δε συστήνονται εξαιτίας πιθανών επιβλαβών συνεπειών. 
  • Οι έρευνες που αφορούν τις βιταμίνες του συμπλέγματος Β, ω-3 λιπαρά οξέα, βιταμίνη D και σκευάσματα πολυβιταμινών δεν έχουν καταλήξει σε βέβαιες απαντήσεις. 
  • Μικρή βραχυπρόθεσμη μείωση της αρτηριακής πίεσης παρουσιάστηκε με συμπληρώματα βιταμίνης C.  

3. Bλάβες των οστών:

Θρεπτικά συστατικά «κλειδί» για τη σκελετική υγεία αποτελούν το ασβέστιο και η βιταμίνη D. Η βιταμίνη D μάλιστα συντίθεται στο δέρμα με την έκθεση σε UVB ακτινοβολία, ενώ οι διατροφικές πηγές της είναι περιορισμένες (πχ λιπαρά ψάρια). 

Θέλεις να μάθεις τι επιδράσεις μπορεί να έχει η UV ακτινοβολία στο δέρμα; Διάβασε το προηγούμενο άρθρο μας!

Η συμπλήρωση με βιταμίνη D συνιστάται για τα βρέφη σε περιοχές με περιορισμένη ηλιοφάνεια για την πρόληψη της ραχίτιδας. Επιπλέον, ενθαρρυντικά είναι τα αποτελέσματα ερευνών των συμπληρωμάτων βιταμίνης D για την πρόληψη καταγμάτων και απώλεια οστικής πυκνότητας για άτομα άνω των 65 και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. 

Η βιταμίνη Κ είναι ένα ακόμη θρεπτικό συστατικό με σημασία στην υγεία του σκελετού, αν και δεν είναι τόσο διαδεδομένη η χρήση της σε συμπληρώματα διατροφής. Υπάρχουν κάποιες μελέτες που υποστηρίζουν την ευεργετική επίδραση της βιταμίνης Κ2 στην οστική υγεία και ποιότητα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν επαρκούν για να καθιερωθεί η χρήση της. 

4. Οφθαλμικές παθήσεις:

Περίπου το 90% όλων των οφθαλμικών βλαβών παγκοσμίως συμβαίνουν σε αναπτυσσόμενες χώρες. Από αυτό το σύνολο, το 80% θεωρείται ότι μπορεί να προληφθεί ή και να θεραπευτεί. 

Πολλές από αυτές τις παθήσεις, όπως ο καταρράκτης και ο εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας, σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες. Για το λόγο αυτό έχει προταθεί η συμπλήρωση με αντιοξειδωτικές βιταμίνες και μέταλλα, για επιβράδυνση της επιδείνωσης των ασθενειών. 

Τα συμπεράσματα των μελετών είναι ενθαρρυντικά και αφορούν πολυβιταμινούχα συμπληρώματα διατροφής που τηρούν τη συνιστώμενη ημερήσια δοσολογία.  Παρατηρήθηκε μείωση της εξέλιξης του καταρράκτη και της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας που επιμένει ακόμη και μετά από επέμβαση. Η συμπλήρωση με ποσότητες επιπλέον της συνιστώμενης δόσης δεν επέφερε, ωστόσο, κάποιο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Στην εγκυμοσύνη:

Η σωστή διατροφή και επάρκεια των θρεπτικών συστατικών σε καθημερινή βάση είναι ζωτικής σημασίας για τις γυναίκες που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία, κυοφορούν ή προγραμματίζουν την κύηση. Οι ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά έχουν συνδεθεί με ανεπιθύμητες επιδράσεις μεταξύ μητέρας και απογόνου. Μάλιστα, είναι αρκετά διαδεδομένη τακτική για τις έγκυες γυναίκες να λαμβάνουν ορισμένα συμπληρώματα διατροφής.

Τα πιο συνηθισμένα συμπληρώματα διατροφής που έχουν ευεργετική δράση και χορηγούνται σε αυτές τις περιπτώσεις είναι:

  • Το φολικό οξύ για πρόληψη των διαταραχών του νευρικού σωλήνα στο έμβρυο.
  • Ο σίδηρος για την πρόληψη της αναιμίας. 
  • Η βιταμίνη D διότι έχει δειχθεί ότι μειώνει τις πιθανότητες για πρόωρο τοκετό και γέννηση ελλιποβαρούς νεογνού.
  • Το ιώδιο και ω-3 λιπαρά οξέα. 

Ωστόσο, σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτούνται επιπλέον μελέτες για να επιβεβαιωθεί πως ασκούν ωφέλιμη δράση

Ποια είναι τα συμπεράσματα;

Αδιαμφισβήτητα, η ισορροπημένη διατροφή είναι η καλύτερη προσέγγιση για την εξασφάλιση επαρκών μικροθρεπιτκών συστατικών. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις ανεπαρκειών, στις οποίες τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να έχουν θεραπευτικό ρόλο.

Παρόλα αυτά, η αυτοθεραπεία με συμπληρώματα διατροφής, αν και παρατηρείται, δε θα έπρεπε ποτέ να υιοθετείται. Τα συμπληρώματα, όχι μόνο δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη φαρμακοθεραπεία, αλλά υπάρχει και κίνδυνος αλληλεπίδρασης φαρμάκων-συμπληρωμάτων.  Έτσι, ο ασθενής οφείλει να καταφεύγει πρωτίστως σε ιατρική βοήθεια για να προσεγγίσει οποιοδήποτε θέμα αφορά την υγεία του. 

Ταυτόχρονα, η ερευνητική κοινότητα δραστηριοποιείται στο πεδίο που αφορά τα συμπληρώματα διατροφής. Οι μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη και όσες θα πραγματοποιηθούν στο μέλλον, υπόσχονται να διαλευκάνουν τα ερευνητικά «κενά» και να αξιολογήσουν με αξιοπιστία ποια μπορεί να είναι πραγματικά τα οφέλη των συμπληρωμάτων διατροφής και ποιοι ισχυρισμοί είναι οι «παγίδες».

Πηγή: Nature Reviews Endocrinology